Het is december, het alarm gaat af en het is nog pikkedonker. Je fietst naar je werk in het donker, en als je ’s middags naar buiten kijkt, schemert het alweer. Herkenbaar? Dan zit je waarschijnlijk midden in de donkerste week van het jaar. Rond de winterzonnewende zijn de dagen in Nederland zo kort dat je het daglicht bijna moet zoeken met een zaklamp. Maar wanneer valt die week precies, waarom is het zo donker en wat kun je doen om er goed doorheen te komen?
De donkerste dagen van het jaar vallen rond de winterzonnewende, die op 21 of 22 december plaatsvindt. Op die dag bereikt de zon haar laagste punt aan de hemel en duurt de dag op zijn kortst: in het midden van Nederland schijnt de zon dan nog maar zo’n 7 uur en 40 minuten. De week rondom deze datum, meestal welke week is het? week 51 of 52, is dan ook het donkerst.
Wat veel mensen niet weten: de vroegste zonsondergang valt niet exact op de kortste dag. Die is al rond 15 december, terwijl de laatst opkomende zon pas rond 1 januari te zien is. Dat komt door de schuine stand van de aardas en de ellipsvormige baan van de aarde om de zon. Het resultaat is dat die hele laatste twee weken van december aanvoelen als een aaneengesloten periode van duisternis.
Benieuwd wanneer de dagen weer langer worden na dit dieptepunt? Lees dan hoe het keerpunt na de winterzonnewende werkt. Spoiler: het gaat in het begin heel langzaam.
Nederland ligt op zo’n 52 graden noorderbreedte. Dat klinkt misschien als een droog feitje, maar het heeft grote gevolgen voor de hoeveelheid daglicht die we in de winter krijgen. Hoe noordelijker je woont, hoe lager de zon in de winter boven de horizon staat. In Zuid-Europa is de kortste dag nog ruim 9 uur lang, terwijl wij het met aanzienlijk minder moeten doen.
Daar komt bij dat Nederland berucht is om zijn bewolkte winterluchten. Zelfs als de zon technisch gezien op is, dringt er op een grauwe decemberdag maar weinig licht door de wolken. Het KNMI meet gemiddeld slechts 1 tot 2 uur zon per dag in december. Dat is een schril contrast met de langste dagen van het jaar, wanneer de zon bijna 17 uur schijnt en je ’s avonds om tien uur nog buiten kunt zitten.
Die combinatie van korte dagen en weinig zonneschijn maakt de donkerste week van het jaar in Nederland extra intens. Je lichaam merkt het verschil, en je humeur vaak ook.
Het gebrek aan daglicht heeft meer invloed op je lijf dan je misschien denkt. Je lichaam maakt bij weinig licht extra melatonine aan, het slaaphormoon. Dat verklaart waarom je je in december voortdurend moe en slaperig voelt, ook al heb je voldoende geslapen. Je biologische klok raakt een beetje in de war.
Daarnaast speelt vitamine D een rol. In de wintermaanden staat de zon zo laag dat je huid nauwelijks vitamine D kan aanmaken. Een tekort hieraan wordt in verband gebracht met vermoeidheid, een lager energieniveau en somberheid. Zo’n 40 procent van de Nederlanders heeft in de winter een te laag vitamine D-gehalte.
Bij sommige mensen gaat het verder dan een beetje winterdip. Zij hebben last van een seizoensgebonden depressie, ook wel SAD genoemd. Symptomen zijn aanhoudende somberheid, meer slaapbehoefte, trek in koolhydraatrijk eten en moeite om je te concentreren. Herken je dit bij jezelf? Dan is het verstandig om met je huisarts te praten.
Gelukkig kun je zelf het een en ander doen om de donkerste periode van het jaar draaglijker te maken. Hier zijn vijf concrete tips:
Juist in deze periode is het ook slim om binnenactiviteiten te ontdekken waar je energie van krijgt. Denk aan puzzelen, koken of een creatief project starten.
Het goede nieuws? Na de winterzonnewende worden de dagen weer langer. In het begin merk je er weinig van, want het gaat om seconden per dag. Maar al in januari wordt het verschil voelbaar. Eind januari is de dag alweer ruim een uur langer dan op de kortste dag. En tegen februari krijgt de ochtend een steeds lichtere gloed.
Het helpt om het jaar als geheel te bekijken. Op het volledige jaaroverzicht zie je hoe de seizoenen zich verdelen en wanneer de lichtere maanden weer aanbreken. Die wetenschap alleen al geeft moed. De donkerste week van het jaar is niet voor niets ook de week van de langste nachten: er zit een keerpunt in. Na het diepste dal gaat het alleen nog maar de goede kant op.
Dus ja, de donkerste week van het jaar is pittig. Je bent niet gek als je je moe, lusteloos of een tikje somber voelt. Maar het hoort bij het ritme van de seizoenen, en met de juiste aanpak kom je er prima doorheen. Trek je warmste trui aan, zet een overzichtelijke weekkalender erbij om de weken af te tellen, en onthoud: het licht komt terug. Altijd.
Als je dit resultaat opslaat, kun je het later terugvinden in je account.