Je kent het vast wel: het is november, je loopt door de supermarkt en ineens klinkt het door de speakers. “Sinterklaasje, kom maar binnen met je knecht.” Meteen zit die melodie in je hoofd en denk je aan pepernoten, pakjesavond en schoentje zetten. Maar heb je je weleens afgevraagd hoe dit lied eigenlijk is ontstaan? De sinterklaasliedjes geschiedenis is rijker en verrassender dan je misschien denkt. Tijd om eens terug te gaan in de tijd en te ontdekken hoe deze seizoensliedjes hun weg naar onze huiskamers vonden.
Sinterklaas wordt in Nederland al sinds de middeleeuwen gevierd, maar de liedjes die we nu kennen zijn een stuk jonger. De vroegste Sinterklaasverzen stammen uit de achttiende eeuw en waren simpele rijmpjes die kinderen opzegden terwijl ze hun schoentje bij de haard zetten. Het waren geen echte liederen met een vaste melodie, maar eerder gesproken versjes. Pas in de negentiende eeuw, toen het Sinterklaasfeest steeds populairder werd onder alle lagen van de bevolking, ontstonden de eerste echte sinterklaasliedjes met herkenbare melodieën.
De opkomst van het georganiseerde onderwijs speelde daarbij een grote rol. Onderwijzers zochten naar manieren om kinderen op een speelse manier bij seizoensfeesten te betrekken. Liedjes bleken het perfecte middel: makkelijk te onthouden, leuk om samen te zingen en ideaal om de spanning rond 5 december op te bouwen. Zo werden scholen een soort kweekvijver voor de Sinterklaastradities die we nu kennen.
“Sinterklaasje, kom maar binnen met je knecht” is waarschijnlijk het meest gezongen Sinterklaaslied van Nederland. Het lied werd geschreven door Jan Schenkman, een Amsterdamse onderwijzer die in 1850 het boekje “Sint Nikolaas en zijn knecht” publiceerde. Dit boekje was baanbrekend, want het introduceerde het beeld van Sinterklaas die met een stoomboot uit Spanje arriveert. Een beeld dat tot op de dag van vandaag centraal staat bij de Sinterklaasintocht in jouw stad.
De melodie van het lied is opvallend eenvoudig. Dat is geen toeval. Schenkman schreef bewust liedjes die jonge kinderen makkelijk konden meezingen. De tekst bevat korte zinnen, veel herhaling en een duidelijk ritme. Precies de ingrediënten die ervoor zorgen dat een lied generatie na generatie wordt doorgegeven. En dat is gelukt: ruim 170 jaar later zingen we het nog steeds.
In de negentiende eeuw was er nog geen radio, televisie of Spotify. Hoe werden die sinterklaasliedjes dan zo populair? Het antwoord ligt bij de mondelinge overlevering en het drukwerk. Liedboekjes werden op grote schaal gedrukt en verkocht, vooral in de weken voor Sinterklaas. Ouders en onderwijzers leerden de liedjes aan kinderen, die ze vervolgens weer aan hun eigen kinderen doorgaven.
Met de komst van de radio in de jaren twintig van de vorige eeuw kregen seizoensliedjes een enorme boost. Plotseling konden miljoenen mensen tegelijk hetzelfde lied horen. Liedjes als “Zie ginds komt de stoomboot” en “Hoor wie klopt daar, kinderen” werden nationale hits. De televisie deed er in de jaren vijftig nog een schep bovenop: het Sinterklaasjournaal, dat later een vast onderdeel van het seizoen werd, zorgde ervoor dat kinderen wekenlang werden ondergedompeld in de Sinterklaassfeer.
Wil je weten welke feestdagen en bijzondere momenten er door het jaar heen zijn? Bekijk dan het volledige jaaroverzicht met alle feestdagen om niets te missen.
Sinterklaasliedjes zijn meer dan vrolijke deuntjes. Ze hebben een belangrijke culturele functie. Ze markeren het begin van een seizoen, creëren een gevoel van saamhorigheid en geven structuur aan de donkere wintermaanden. Net zoals kerstliedjes, carnavalskrakers en koningsdaghits helpen ze ons om de tijd in te delen en naar iets uit te kijken.
Dat seizoenen en tradities onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn, zie je ook terug in andere Nederlandse gewoontes. Zo heeft ook de geschiedenis van de avondvierdaagse alles te maken met het ritme van het jaar: een zomers evenement dat generaties lang op dezelfde plek in de kalender staat. Seizoensliedjes werken op precies dezelfde manier. Ze verankeren een feest in je geheugen en koppelen het aan een specifiek moment in het jaar.
Daarnaast spelen sinterklaasliedjes een rol in de commerciële kalender. Winkels en merken haken gretig in op het Sinterklaasseizoen. Benieuwd op welke momenten dat nog meer gebeurt? Kijk dan eens naar alle themadagen en inhakmomenten van het jaar voor inspiratie.
De sinterklaasliedjes die we vandaag zingen, zijn niet allemaal hetzelfde gebleven. Teksten zijn door de jaren heen aangepast aan de tijdgeest. Sommige woorden en verwijzingen die in de negentiende eeuw heel normaal waren, passen niet meer bij hoe we nu naar het feest kijken. Dat is niet nieuw: volksliedjes zijn altijd levende teksten geweest die meebewegen met de samenleving.
Ook zijn er de afgelopen decennia nieuwe sinterklaasliedjes bijgekomen. Artiesten als De Club van Sinterklaas en het Sinterklaasjournaal brachten moderne nummers uit die direct populair werden bij een nieuwe generatie kinderen. De kern blijft echter hetzelfde: eenvoudige melodieën, herkenbare teksten en dat typische gevoel van spanning en gezelligheid. Het is precies die combinatie die ervoor zorgt dat sinterklaasliedjes nooit lijken te verouderen.
Overigens is het Sinterklaasseizoen ook het moment waarop Nederlanders massaal cadeaus kopen voor pakjesavond en andere gelegenheden. Die cadeautraditie en de bijbehorende liedjes versterken elkaar: het ene kan bijna niet zonder het andere.
De volgende keer dat je “Sinterklaasje, kom maar binnen” hoort, weet je dus precies waar dat liedje vandaan komt. Een simpel deuntje van een Amsterdamse onderwijzer uit 1850 dat uitgroeide tot het meest gezongen seizoenslied van Nederland. Niet slecht voor een versje dat ooit bedoeld was om kleuters stil te krijgen bij de haard, toch?
Als je dit resultaat opslaat, kun je het later terugvinden in je account.