Je staat buiten, de eerste krokussen piepen door het gras en je denkt: is het nu officieel lente of niet? Of misschien zit je midden in oktober te genieten van een heerlijk nazomerdagje en vraag je je af wanneer de herfst eigenlijk is begonnen. De vraag wanneer beginnen de seizoenen klinkt simpel, maar het antwoord is verrassend genoeg niet eenduidig. In Nederland hanteren we namelijk twee verschillende systemen om de start van een seizoen te bepalen. En die lopen behoorlijk uiteen. Tijd om daar eens goed in te duiken.
Laten we beginnen bij de basis. Er bestaan twee manieren om de seizoenen in te delen: de meteorologische en de astronomische methode. Het KNMI en weerstations wereldwijd gebruiken de meteorologische indeling. Hierbij beginnen de seizoenen netjes op de eerste dag van een maand. Handig voor statistieken en weersvergelijkingen, want zo kun je makkelijk hele maanden met elkaar vergelijken.
De astronomische indeling werkt anders. Die is gebaseerd op de stand van de aarde ten opzichte van de zon. Denk aan de zonnewende en de dag-en-nachtevening. De exacte datum verschuift daardoor elk jaar een klein beetje. Het verschil tussen beide systemen kan oplopen tot zo’n drie weken. Best veel als je erover nadenkt.
De meteorologische seizoenen zijn lekker overzichtelijk. Je hoeft geen ingewikkelde berekeningen te maken, want de data liggen elk jaar vast. Dit zijn de startdata:
Elk seizoen duurt precies drie maanden. De lente omvat maart, april en mei. De zomer beslaat juni, juli en augustus. Herkenbaar? Dat klopt, want deze indeling sluit redelijk goed aan bij hoe wij het weer in Nederland ervaren. Maart voelt als het begin van iets nieuws, en december is voor de meeste mensen het startsein van de donkere wintermaanden.
Bij de astronomische kalender draait alles om de positie van de aarde. De lente begint op het moment van de lente-equinox, wanneer dag en nacht precies even lang zijn. Dat valt meestal rond 20 of 21 maart. De zomer start bij de zomerzonnewende, rond 20 of 21 juni. Op die dag is de zon het langst boven de horizon en beleef je de langste dag van het jaar.
De herfst trapt af bij de herfst-equinox, ergens rond 22 of 23 september. Opnieuw zijn dag en nacht dan ongeveer even lang. En de winter? Die begint bij de winterzonnewende, rond 21 of 22 december. Dat is meteen de kortste dag van het jaar. Vanaf dat moment worden de dagen weer langer, al voelt het dan meestal nog helemaal niet als een keerpunt.
Omdat de aarde er iets langer dan 365 dagen over doet om rond de zon te draaien, verschuiven deze data jaarlijks met een paar uur. In een schrikkeljaar kan het nóg een dagje opschuiven. Het is dus slim om elk jaar even de exacte datum op te zoeken als je het precies wilt weten. Bekijk de lente, zomer, herfst en winter in 2026 voor een compleet overzicht.
In de praktijk lopen beide systemen in Nederland gewoon naast elkaar. Het KNMI gebruikt voor weerberichten en klimaatoverzichten de meteorologische seizoenen. Dat is logisch, want zo kunnen ze temperatuurgemiddelden per maand netjes vergelijken. Maar als je kijkt naar traditionele feestdagen in Nederland en culturele gewoonten, dan speelt de astronomische kalender ook een rol. Midzomernacht, bijvoorbeeld, valt samen met de zomerzonnewende.
Voor de meeste mensen maakt het in het dagelijks leven weinig uit welk systeem je aanhoudt. Je trekt je winterjas niet aan omdat de kalender zegt dat het winter is, maar omdat het koud is buiten. Toch is het handig om het verschil te kennen. Zeker als je in een discussie belandt over wanneer de zomer nou echt begint. Spoiler: jullie kunnen allebei gelijk hebben.
Heb jij weleens in mei met een dikke trui aan gezeten of in november in een T-shirt gelopen? Het Nederlandse weer trekt zich niet altijd veel aan van de kalender. Dat komt doordat ons klimaat sterk wordt beïnvloed door de Noordzee, de Golfstroom en wisselende luchtstromen. Een astronomische of meteorologische startdatum zegt dus niets over het werkelijke weer op die dag.
Klimaatverandering speelt hier ook een rol. De gemiddelde temperatuur in Nederland is de afgelopen decennia gestegen, waardoor de fenologische lente, het moment waarop planten echt uitlopen, steeds eerder begint. Sommige wetenschappers stellen dat de “echte” seizoenen daardoor aan het verschuiven zijn, los van wat de kalender aangeeft.
Uiteindelijk zijn seizoenen meer dan alleen data op een kalender. Ze zijn een samenspel van zonlicht, temperatuur, natuur en gevoel. Of je nu de meteorologische of de astronomische indeling aanhoudt, de kern blijft hetzelfde: de natuur volgt haar eigen ritme. En dat ritme ervaar je het best door gewoon naar buiten te gaan en het zelf te voelen. Misschien is het ook een mooi moment om met een dagboek te beginnen en bij te houden hoe jij de seizoenen ervaart. Dus wanneer begint voor jou het volgende seizoen echt?
Als je dit resultaat opslaat, kun je het later terugvinden in je account.