Het is maandagochtend, half januari. Je wekker gaat af terwijl het buiten nog pikkedonker is. De feestdagen zijn voorbij, je bankrekening is dunner dan je zou willen, en de volgende vakantie lijkt nog lichtjaren ver weg. Herkenbaar? Dan heb je waarschijnlijk te maken met Blue Monday, de dag die bekendstaat als de somberste dag van het jaar. Maar is die titel terecht, of zit er meer achter dit fenomeen? En waarom voelen zoveel mensen zich juist op deze specifieke maandag extra down?
Blue Monday valt elk jaar op de derde maandag van januari. Het concept werd in 2005 voor het eerst gelanceerd door de Britse psycholoog Cliff Arnall. Hij bedacht een wiskundige formule die rekening hield met factoren als het weer, schulden na de feestdagen, de tijd sinds kerst, het falen van goede voornemens en een gebrek aan motivatie. Al die variabelen bij elkaar opgeteld zouden bewijzen dat deze specifieke dag de meest deprimerende van het hele jaar is.
Klinkt wetenschappelijk, toch? Nou, dat valt tegen. De formule bleek in opdracht te zijn gemaakt van een reisorganisatie die mensen wilde aansporen om een vakantie te boeken. Wetenschappers hebben het concept dan ook veelvuldig afgeschoten als pseudowetenschap. Toch is Blue Monday inmiddels een begrip geworden dat elk jaar terugkeert in het nieuws en op sociale media. En dat is op zich best interessant.
Hoewel de formule achter Blue Monday onzin is, betekent dat niet dat de gevoelens die erbij horen onecht zijn. Integendeel. Januari is voor veel mensen daadwerkelijk een lastige maand. De dagen zijn kort, het zonlicht is schaars en je lichaam maakt minder serotonine aan. Dat hormoon is direct gekoppeld aan je stemming en energieniveau.
Daarnaast speelt het contrast met de feestdagen een grote rol. In december is er gezelligheid, lekker eten, vrije dagen en warmte. Januari voelt dan als een koude douche. Je goede voornemens beginnen al te wankelen, de creditcardafrekening van de kerstinkopen valt op de mat en de eerstvolgende vrije dag lijkt eindeloos ver weg. Benieuwd wanneer de schoolvakanties precies vallen? Dat kan helpen om iets te plannen waar je naar uitkijkt.
Psychologen noemen dit het “arrival fallacy”-effect, maar dan omgekeerd. Waar je voor de feestdagen toewerkt naar een hoogtepunt, zit je in januari in een dal zonder duidelijk volgend hoogtepunt. Je brein mist simpelweg iets om naar uit te kijken.
Als de wetenschap het concept allang heeft ontkracht, waarom praten we er dan elk jaar weer over? Dat heeft alles te maken met herkenning. Mensen zoeken graag een verklaring voor hoe ze zich voelen. Blue Monday biedt die verklaring op een dienblaadje: je voelt je rot en daar is een naam voor. Dat geeft een vreemd soort troost.
Bovendien is het fenomeen een dankbaar onderwerp voor marketeers en media. Bedrijven spelen er handig op in met aanbiedingen, motiverende campagnes en feelgoodcontent. Op de inhaakkalender met alle themadagen is Blue Monday dan ook een van de meest gebruikte momenten voor merken om hun doelgroep aan te spreken. Het is marketing op zijn best: inspelen op een emotie die mensen toch al voelen.
Sociale media versterken het effect nog eens. Als iedereen op je tijdlijn post over hoe somber de dag is, ga je het vanzelf ook zo ervaren. Dat is de zogenaamde confirmation bias in actie. Je zoekt onbewust naar bevestiging van het idee dat het een rotdag is, en die bevestiging vind je overal.
Het goede nieuws: je kunt die januaridip prima aanpakken. Niet door de dag te ontkennen, maar door er bewust mee om te gaan. Een paar simpele strategieën die echt werken:
Check bijvoorbeeld het volledige jaaroverzicht om te zien welke feestdagen en vrije dagen er dit jaar nog aankomen. Alleen al het zien van een rij vrije dagen in het voorjaar kan je stemming een boost geven. En wil je weten welke week het nu is? Soms helpt het om te beseffen dat januari echt maar vier weken duurt.
Misschien is het tijd om Blue Monday anders te bekijken. In plaats van de somberste dag kun je het ook zien als een moment van reflectie. Een dag om stil te staan bij wat je wilt bereiken, wat je energie geeft en wat je kunt veranderen. De winterdip is tijdelijk. De dagen worden alweer langer en voor je het weet sta je in het voorjaar.
Wat ook helpt: besef dat je niet de enige bent die zich zo voelt. Miljoenen mensen in Nederland en daarbuiten hebben last van exact dezelfde januariklachten. Dat schept een rare vorm van verbondenheid. Je bent niet somber omdat er iets mis is met jou. Je bent somber omdat het januari is, en dat gaat voorbij.
Dus de volgende keer dat Blue Monday langskomt, laat je niet meeslepen door het doemdenken. Zet een kop koffie, trek je warmste trui aan en maak een plan voor de komende maanden. Want het mooie aan de somberste dag van het jaar? Daarna wordt het alleen maar beter.
Als je dit resultaat opslaat, kun je het later terugvinden in je account.