Stel je voor: het is 6 januari, midden in de winter, en groepjes kinderen trekken zingend langs de deuren met een verlichte ster op een stok. Klinkt dat als een scène uit een film? Voor veel Nederlanders wel, maar in sommige delen van het land is dit nog steeds realiteit. Driekoningen Nederland kent een rijke en verrassend oude traditie die de meeste mensen niet meer kennen. Op 6 januari 2027 is het weer zover, maar de kans is groot dat jij er niets van merkt. Hoe kan een feest dat eeuwenlang gevierd werd zo stilletjes naar de achtergrond verdwijnen?
Het verhaal achter Driekoningen, ook wel Epifanie of het Driekoningenfeest genoemd, gaat terug tot het Nieuwe Testament. Volgens het Bijbelboek Matteüs reisden wijzen uit het oosten naar Bethlehem om het pasgeboren kind Jezus te bezoeken. Ze volgden een heldere ster en brachten geschenken mee: goud, wierook en mirre. Of het nu werkelijk koningen waren of eerder sterrenkundigen, dat blijft voer voor theologen. Feit is dat dit verhaal de basis werd voor een feestdag die in grote delen van Europa nog altijd serieus wordt gevierd.
In landen als Spanje, België en Duitsland is 6 januari een belangrijke datum. In Spanje is het zelfs de dag waarop kinderen hun cadeaus krijgen, vergelijkbaar met ons Sinterklaasfeest. In Duitsland lopen kinderen verkleed als de drie koningen van deur tot deur om geld op te halen voor goede doelen. En in Nederland? Daar is het feest grotendeels in de vergetelheid geraakt.
Toch was Driekoningen in Nederland ooit een groot feest. In de Middeleeuwen werd het uitgebreid gevierd, vooral in het zuiden en oosten van het land. Kinderen trokken als “sterredragers” door de straten, zongen liederen en kregen snoep of geld. In sommige streken werd er een speciale koningentaart gebakken met daarin een boon verstopt. Wie de boon vond, was die dag koning of koningin.
Het feest had ook een sociale functie. Het markeerde het einde van de kersttijd en was voor veel mensen het laatste moment van uitbundigheid voordat de donkere wintermaanden echt begonnen. In de zeventiende en achttiende eeuw was het driekoningenzingen in steden als Maastricht, Den Bosch en Nijmegen een vanzelfsprekend onderdeel van het winterseizoen. Het hoorde er gewoon bij, net als schaatsen op de grachten of erwtensoep op koude dagen.
De Reformatie speelde een grote rol in het verdwijnen van Driekoningen uit het Nederlandse straatbeeld. Protestantse kerken vonden het feest te rooms-katholiek en ontmoedigden de viering. In het overwegend protestantse noorden van het land verdween de traditie al vrij snel. In het katholieke zuiden hield het langer stand, maar ook daar nam de populariteit af.
Daarnaast kreeg Driekoningen concurrentie van andere feestdagen. Sinterklaas en Kerstmis groeiden uit tot de dominante winterfeesten. Wie heeft er na al dat feestgeweld in december nog energie over voor nóg een viering op 6 januari? Het feest belandde op de lijst van vergeten feestdagen in Nederland, samen met andere tradities die ooit heel gewoon waren. De commercialisering van Kerst en de opkomst van Oud en Nieuw als groot feest deden de rest.
Helemaal verdwenen is het Driekoningenfeest gelukkig niet. In Limburg en delen van Brabant gaan kinderen op 6 januari nog steeds de deuren langs. Ze dragen zelfgemaakte kronen, zingen traditionele driekoningenliederen en houden een lampion of ster omhoog. In sommige dorpen is het een echt evenement waar de hele gemeenschap aan meedoet.
Ook in de grensgebieden met België en Duitsland merk je de invloed van buurlanden waar Epifanie wél een officiële feestdag is. Steeds vaker duiken er in Nederlandse steden kleine initiatieven op om het feest nieuw leven in te blazen. Denk aan driekoningenconcerten, speciale kerkdiensten en bakkers die een eigen versie van de galette des rois aanbieden. Het past bovendien prima in de inhaakkalender voor bijzondere themadagen, als je op zoek bent naar een origineel moment om bij stil te staan.
Op woensdag 6 januari 2027 valt Driekoningen precies in die rustige periode na de feestdagen, wanneer de kerstboom net de deur uit is en de goede voornemens nog vers zijn. Het is eigenlijk het perfecte moment om iets leuks te doen. Bak een koningentaart met een verrassinkje erin. Leer je kinderen een driekoningenlied. Of ga op zoek naar een lokaal evenement in je buurt. Wil je alvast plannen wanneer het precies valt en welke week het dan is? Dat scheelt weer zoeken als het zover is.
Het mooie aan Driekoningen is dat het een laagdrempelig feest is. Je hebt geen dure cadeaus nodig en geen uitgebreid diner. Een kaars, een lied en een stuk taart: meer heb je niet nodig. In een tijd waarin we het juist in januari wel kunnen gebruiken, biedt dit oude feest een warm en gezellig lichtpuntje. Benieuwd wanneer straks de grootste vakantiepiek in Nederland valt en hoe je je jaar het beste kunt indelen? Ook dat helpt om vooruit te kijken.
Misschien wordt 6 januari 2027 wel het moment waarop jij een vergeten traditie weer tot leven brengt. Niet omdat het moet, maar omdat het leuk is. En wie weet zing jij volgend jaar zelf wel met een kroon op je hoofd langs de deuren van je straat.
Als je dit resultaat opslaat, kun je het later terugvinden in je account.