Stel je voor: je stapt in Addis Abeba uit het vliegtuig en ontdekt dat het daar niet 2025 is, maar 2017. Nee, je bent niet door de tijd gereisd. Je bent simpelweg in een land beland dat een compleet ander kalendersysteem hanteert. De Ethiopische kalender loopt zo’n zeven tot acht jaar achter op onze westerse kalender, heeft dertien maanden en een eigen nieuwjaarsdag in september. Klinkt dat verwarrend? Dat valt mee als je weet hoe het werkt.
De Ethiopische kalender is gebaseerd op de oude Koptische kalender, die op zijn beurt weer wortels heeft in het oude Egypte. Het systeem telt twaalf maanden van elk precies dertig dagen. Daar komt een dertiende maand bij, Pagumē genaamd, die vijf dagen telt (of zes in een schrikkeljaar). Samen levert dat een jaar op van 365 of 366 dagen, net als bij ons. Toch voelt alles anders aan.
Het Ethiopische nieuwjaar, Enkutatash, valt op 11 september (of 12 september in een schrikkeljaar volgens onze Gregoriaanse kalender). Die dag markeert het einde van het regenseizoen en het begin van een nieuw jaar vol bloemen en feest. Het is een van de belangrijkste feestdagen in het land, vergelijkbaar met hoe wij Oud en Nieuw vieren. Benieuwd hoe wij in Nederland de jaarwisseling met tradities en oliebollen vieren? De Ethiopische variant is minstens zo kleurrijk.
Het verschil van zeven tot acht jaar heeft alles te maken met een theologisch meningsverschil. Toen de christelijke kerk in de zesde eeuw de geboortedatum van Jezus Christus probeerde vast te stellen, kwamen de Koptische en Ethiopische kerken tot een andere berekening dan de Rooms-Katholieke Kerk. Rome paste de telling aan, maar Ethiopië hield vast aan de oorspronkelijke berekening. Zo ontstond er een gat dat tot op de dag van vandaag bestaat.
Dat betekent praktisch dat wanneer wij op 1 januari 2025 het nieuwe jaar inluiden, Ethiopië nog in 2017 zit. Pas op 11 september begint daar het jaar 2018. Het land heeft bovendien een andere dagindeling: de klok begint bij zonsopgang in plaats van om middernacht. Zes uur ’s ochtends is er dus nul uur. Dat vergt even wennen als je er op bezoek gaat.
Ethiopië gebruikt de slogan “Thirteen Months of Sunshine” niet voor niets in toerismecampagnes. Die dertiende maand, hoe kort ook, is een uniek kenmerk van dit kalendersysteem. Pagumē duurt slechts vijf of zes dagen en valt vlak voor het nieuwjaar. Het is een periode van reflectie, voorbereiding en religieuze vieringen.
De structuur van twaalf gelijke maanden van dertig dagen heeft iets elegants. Geen gedoe met maanden van 28, 30 of 31 dagen. Geen ezelsbruggetjes nodig om te onthouden welke maand hoeveel dagen heeft. Wil je zien hoe ons jaaroverzicht met wisselende maandlengtes eruitziet? Dan snap je meteen waarom de Ethiopische aanpak soms praktischer lijkt.
Overigens is Ethiopië niet het enige land met een afwijkend kalendersysteem. Er bestaan wereldwijd tal van systemen naast de Gregoriaanse kalender. Zo hanteren moslims, joden en hindoes elk hun eigen tijdrekening op basis van de maan. Lees er meer over in dit artikel over hoe de lunarkalender werkt bij verschillende religies.
In de praktijk gebruiken Ethiopiërs beide systemen naast elkaar. Voor internationale zaken, zoals vluchten boeken of zakelijke afspraken met het buitenland, wordt de Gregoriaanse kalender gebruikt. Maar voor nationale feestdagen, religieuze vieringen en het dagelijks leven is de Ethiopische kalender leidend. Dat zorgt soms voor hilarische misverstanden bij toeristen die hun hotelreservering op de verkeerde datum zien staan.
De Ethiopisch-Orthodoxe Kerk speelt een grote rol bij het in stand houden van deze traditie. Kerstmis, daar Ganna genoemd, wordt gevierd op 7 januari in plaats van 25 december. Pasen, Fasika genaamd, valt ook op een andere datum dan in westerse landen. Het hele ritme van het jaar verschilt dus fundamenteel. Voor wie meer wil weten over unieke kalendersystemen over de hele wereld, is Ethiopië misschien wel het meest fascinerende voorbeeld.
Het bestaan van de Ethiopische kalender laat zien dat onze manier van tijd meten niet de enige juiste is. Wij beschouwen onze Gregoriaanse kalender als de standaard, maar dat is een westerse aanname. Tijd is uiteindelijk een afspraak, een systeem dat mensen met elkaar hebben bedacht om het leven te ordenen.
Dat besef maakt je bewuster van hoe sterk kalenders ons dagelijks leven vormgeven. Van de langste dagen van het jaar tot het bepalen wanneer je vakantie neemt: alles draait om het systeem dat je hanteert. In Ethiopië tikken de dagen gewoon anders weg, en dat werkt prima.
De volgende keer dat je klaagt over een maandag in februari, bedenk dan dat het ergens ter wereld een heel ander jaar is. Misschien is dat juist het mooie aan kalenders: ze herinneren ons eraan dat tijd relatief is, maar dat elke dag, in welk systeem dan ook, de moeite waard is om bewust te beleven.
Als je dit resultaat opslaat, kun je het later terugvinden in je account.