Herken je dat? Het is begin november en overal duiken ze op: aftelkalenders, schoenzetschema’s en kleurrijke posters met cijfers van 1 tot en met 5 december. De sinterklaaskalender is voor veel Nederlandse gezinnen een vast onderdeel van de aanloop naar pakjesavond. Maar hoe is dat eigenlijk begonnen? Wat begon als een simpel briefje op de koelkast, groeide uit tot een heuse traditie met een eigen geschiedenis. Tijd om die eens van dichtbij te bekijken.
Voordat er sprake was van mooie aftelposters of digitale kalenders, hadden de meeste gezinnen een simpel systeem. Er hing een briefje aan de binnenkant van een keukenkastje of op het prikbord met daarop de dagen waarop de kinderen hun schoen mochten zetten. Dat was het. Geen illustraties, geen glitters, geen stickers. Gewoon een lijstje met data, zodat ouders de pepernoten en kleine cadeautjes op tijd konden regelen.
In de jaren vijftig en zestig was het schoenzetschema vooral een praktisch hulpmiddel. Gezinnen waren vaak groot en het was handig om bij te houden welk kind op welke avond aan de beurt was. De spanning zat hem niet in het aftellen zelf, maar in het ritueel van de schoen bij de kachel. Toch legde dit eenvoudige schema de basis voor iets dat veel groter zou worden.
De echte sinterklaaskalender zoals we die nu kennen, begon vorm te krijgen in de jaren tachtig. Supermarkten en warenhuizen zagen een kans en brachten gedrukte aftelkalenders op de markt. Vaak met afbeeldingen van Sinterklaas op zijn paard, zwarte pieten (later roetveegpieten) en pakjes. Kinderen mochten elke dag een vakje afstrepen of een luikje openen, vergelijkbaar met de adventskalender voor Kerst.
Deze commercialisering paste in een bredere trend. Zoals je kunt lezen in het artikel over hoe supermarkten hun schappen aanpassen aan seizoenen en feestdagen, spelen winkels slim in op wat er in een bepaalde periode leeft. De sinterklaasperiode werd een goudmijn voor marketeers. Aftelkalenders met chocolade, speculaasjes of kleine speeltjes verschenen in de schappen en de sinterklaaskalender werd een product op zich.
In de jaren negentig en het begin van de 21e eeuw maakte de aftelkalender een transformatie door. Het werd niet langer alleen een functioneel hulpmiddel, maar ook een decoratief element in huis. Grote aftelposters met vrolijke illustraties kregen een prominente plek in de woonkamer of kinderkamer. Sommige varianten hadden zakjes waarin je kleine surprises kon stoppen, andere werkten met magneten of vilten figuren.
De aftelposter speelde in op iets psychologisch interessants. Het visueel zien naderen van een feestdag maakt de anticipatie tastbaar. Wie benieuwd is waarom dat zo goed werkt, leest daar meer over in het stuk over de psychologie van aftellen en waarom countdowns ons zo motiveren. Dat principe is precies wat de sinterklaaskalender zo populair maakt bij kinderen. Elke dag een stap dichterbij pakjesavond, zichtbaar en voelbaar.
Met de komst van smartphones en tablets verschenen ook digitale versies. Apps waarmee kinderen dagelijks een spelletje konden spelen of een animatie konden bekijken, werden rond 2010 steeds populairder. Toch is het opvallend dat de fysieke sinterklaaskalender nooit is verdwenen. Sterker nog, de doe-het-zelfvariant beleeft juist een opleving.
Op Pinterest en Instagram delen ouders hun zelfgemaakte creaties: van gehaakte schoentjeskalenders tot houten huisjes met genummerde deurtjes. Het knutselen van een eigen aftelkalender is voor veel gezinnen inmiddels een traditie op zich geworden. Net als andere seizoensactiviteiten die je kunt terugvinden op de inhaakkalender met alle leuke themadagen van het jaar, markeert de sinterklaaskalender een bijzonder moment in het Nederlandse jaar.
De varianten die je tegenwoordig vindt, zijn eindeloos:
In veel landen kennen ze de adventskalender in aanloop naar Kerst, maar een kalender specifiek voor Sinterklaas is uniek voor Nederland en in mindere mate België. Dat heeft alles te maken met de bijzondere positie die het sinterklaasfeest inneemt in onze cultuur. Waar Kerst internationaal gevierd wordt, is Sinterklaas echt van ons. En alles eromheen ook. Van de intocht op televisie tot het schoenzetten, van de surprises tot het aftellen.
Die typisch Nederlandse tradities zijn trouwens fascinerend om te ontdekken. Zo bestaan er regionale feesten en tradities die alleen in bepaalde provincies voorkomen. Het sinterklaasfeest is daar een uitzondering op, want dat vieren we van Groningen tot Zeeland. En de bijbehorende aftelkalender hoort daar gewoon bij.
Wat ook meespeelt, is dat de sinterklaasperiode relatief kort is. Tussen de intocht (meestal medio november) en 5 december zitten slechts twee tot drie weken. Dat maakt het aftellen behapbaar en de spanning elke dag groter. Wie op het volledige jaaroverzicht met alle feestdagen kijkt, ziet hoe compact deze periode eigenlijk is vergeleken met bijvoorbeeld de zomervakantie.
Van een handgeschreven briefje op het prikbord tot een interactieve app op je tablet: de sinterklaaskalender heeft een lange weg afgelegd. Maar de kern is altijd hetzelfde gebleven. Het gaat om de verwachting, de spanning en het samen toeleven naar dat ene magische moment waarop er wordt aangeklopt en de zak in de gang staat. Of je nu een poster ophangt, een luikje opent of een sticker plakt, het aftellen naar pakjesavond blijft elk jaar weer een klein feestje op zich.
Als je dit resultaat opslaat, kun je het later terugvinden in je account.