Het is begin november, de dagen worden korter en overal in het land klinkt kindergezang door de straten. Kinderen trekken met zelfgemaakte of gekochte lampionnen door de buurt, zingen liedjes en hopen op snoep of fruit. Maar wist je dat de lampionnentradities in Nederland per regio behoorlijk kunnen verschillen? Van Sint-Maarten in het noorden tot lichtjesavonden in het zuiden: de manier waarop we dit lichtfeest vieren, is verrassend divers. Tijd om eens goed te kijken naar wat er precies anders is, en waarom.
In grote delen van Noord-Nederland, Friesland, Groningen, Drenthe en ook in Noord-Holland en Utrecht is Sint-Maarten op 11 november hét moment waarop kinderen met lampionnen langs de deuren gaan. Ze zingen liedjes als “Sinte Maarten, Sinte Maarten, de koeien hebben staarten” en krijgen in ruil daarvoor snoep, fruit of soms een muntje. Het is een traditie die al eeuwenoud is en teruggaat op de heilige Martinus van Tours, een Romeinse soldaat die zijn mantel deelde met een bedelaar.
Wat opvalt: in het noorden is Sint-Maarten echt een kindertraditie die door vrijwel iedereen wordt gevierd. Scholen besteden er aandacht aan, er worden lampionnen geknutseld in de klas en ouders lopen ’s avonds mee door de wijk. De liedjes verschillen per provincie. In Friesland zingen kinderen bijvoorbeeld in het Fries, terwijl in Groningen weer eigen varianten bestaan. Die regionale liedjes maken het extra bijzonder.
Overigens valt Sint-Maarten precies in de periode dat het echt donker begint te worden in Nederland. Benieuwd wanneer de meeste mensen vrij nemen en op vakantie gaan? Bekijk dan eens wanneer de grootste vakantiepiek in Nederland valt. November is in elk geval geen piekmoment, maar het heeft wel zijn eigen charme.
In Brabant en Limburg kennen ze Sint-Maarten ook, maar hier loopt de traditie soms door elkaar met de lichtjesavond en het Sinterklaasfeest. In sommige dorpen gaan kinderen wél langs de deuren, maar de nadruk ligt vaker op lichtjesprocessies of lampionnenoptochten die door de kerk of de gemeente worden georganiseerd. Het is minder een individueel langs-de-deuren-avontuur en meer een gezamenlijk evenement.
In Limburg wordt Sint-Maarten bovendien soms groter gevierd dan in de Randstad. Hier branden grote vuren, de zogenaamde Sint-Maartensvuren, en trekken kinderen in groepen door het dorp. In sommige Limburgse gemeenten krijgen kinderen geen snoep maar speciaal gebakken Sint-Maartensbrood of weckmänner, broodpoppen in de vorm van een mannetje. Dat is een traditie die je ook net over de grens in Duitsland terugziet.
Wist je dat Sint-Maarten eigenlijk een van de vergeten feestdagen van Nederland is voor veel mensen in de Randstad? In steden als Amsterdam en Rotterdam is het lang niet overal gebruikelijk om mee te doen, terwijl het in kleinere gemeenten in het noorden en zuiden springlevend is.
In de grote steden van de Randstad is het beeld wisselend. In sommige wijken van Den Haag en Utrecht trekken kinderen er wel op uit met lampionnen, maar in andere buurten is er nauwelijks activiteit op 11 november. Rotterdam kent wijken waar Sint-Maarten groeit in populariteit, mede doordat scholen het oppakken als cultureel moment.
Wat je hier vaker ziet, zijn georganiseerde lampionnenoptochten in plaats van spontaan langs de deuren gaan. Wijkverenigingen of buurthuizen organiseren een gezamenlijke rondgang, compleet met warme chocolademelk achteraf. Het voordeel? Het voelt veiliger voor ouders en het versterkt het gemeenschapsgevoel. Het nadeel? Een stukje van die spontane, licht chaotische magie gaat verloren.
Interessant genoeg vinden niet alle lampionnenfeesten op 11 november plaats. In diverse plaatsen worden lichtjesavonden georganiseerd in de weken rond Sint-Maarten, soms eerder, soms later. Denk aan lampionnenoptochten tijdens de intocht van Sinterklaas, of lichtjesfeesten die gekoppeld zijn aan het begin van de adventsperiode.
In Zeeland bestaat bijvoorbeeld de traditie van “ganzelopen” rond Sint-Maarten, een oud gebruik dat tegenwoordig in aangepaste vorm voortleeft. En in het oosten van het land, in Twente en de Achterhoek, gaan kinderen soms met uitgeholde bieten in plaats van papieren lampionnen door de straten. Dat klinkt misschien ouderwets, maar het is een prachtig stukje levend erfgoed. Handig om te weten: op de inhaakkalender voor speciale themadagen vind je wanneer dit soort bijzondere momenten precies vallen.
De datum kan ook samenvallen met een volle maan, wat het extra sfeervol maakt. Lampionnen die schijnen onder een heldere volle maan: dat zijn de avonden die kinderen onthouden.
De regionale verschillen in lampionnentradities hebben alles te maken met geschiedenis en religie. Sint-Maarten was oorspronkelijk een katholieke heilige, dus in de van oudsher katholieke gebieden (Brabant, Limburg en delen van het noorden) heeft het feest diepe wortels. In de protestantse streken werd het feest na de Reformatie minder gevierd of verdween het zelfs helemaal, om later in afgezwakte vorm terug te komen.
Daarnaast speelt migratie een rol. In steden met veel nieuwkomers ontstaan soms nieuwe tradities die elementen van Sint-Maarten combineren met andere lichtfeesten. Dat maakt het alleen maar rijker. Of je nu in een Fries dorp woont of in een Rotterdamse wijk: het idee van licht brengen in de donkerste maanden is universeel.
Of je nu dit jaar voor het eerst meegaat met een lampionnenoptocht of al dertig jaar lang de deur opendoet voor zingende kinderen: de kern van het feest blijft hetzelfde. Licht delen, samen zingen, de duisternis een beetje verdrijven. Wil je alvast vooruitkijken naar volgend jaar? Check dan de weeknummers van 2026 om te zien in welke week Sint-Maarten valt. En vergeet niet: een kaarsje in een lampion is soms alles wat je nodig hebt om een hele straat te laten stralen.
Als je dit resultaat opslaat, kun je het later terugvinden in je account.