Ken je dat gevoel? In de lente bruist je hoofd van de ideeën en werk je geconcentreerd een hele takenlijst af, maar zodra de zomer aanbreekt, dwalen je gedachten af naar terrassen en vakanties. Je concentratie per seizoen verschilt meer dan je denkt. De hoeveelheid daglicht, de temperatuur en zelfs de luchtvochtigheid spelen een rol bij hoe scherp je kunt focussen. En nee, dat is geen excuus om in augustus niets uit te voeren. Het is wetenschap.
Onderzoekers van de Universiteit van Luik publiceerden in 2016 een opvallende studie in het tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences. Ze ontdekten dat de hersenactiviteit bij aandachtstaken piekte rond juni en het laagst was in de wintermaanden. Het werkgeheugen daarentegen presteerde juist het best rond de herfst. Je brein werkt dus niet het hele jaar op dezelfde manier, en dat heeft alles te maken met de hoeveelheid daglicht waaraan je wordt blootgesteld.
Daglicht beïnvloedt de aanmaak van serotonine en melatonine. Meer licht betekent meer serotonine, wat je alerter en energieker maakt. Minder licht stimuleert melatonine, het slaaphormoon dat je in de winter eerder slaperig maakt. Dit verklaart waarom je in december soms het gevoel hebt door stroop te waden als je een rapport probeert te schrijven.
In de lente stijgt je energieniveau. De dagen worden langer, je krijgt meer natuurlijk licht en je lichaam produceert extra vitamine D. Dat klinkt als een recept voor productiviteit, en dat is het ook. Veel mensen merken dat ze in maart en april weer sneller schakelen na een trage winterperiode. Op het overzicht van alle maanden zie je goed hoe snel de daglengte in het voorjaar toeneemt.
Maar de zomer brengt een paradox met zich mee. Je hebt weliswaar energie, maar je aandacht wordt getrokken naar alles buiten je beeldscherm. Hoge temperaturen maken je bovendien minder scherp. Onderzoek laat zien dat boven de 25 graden Celsius de cognitieve prestaties afnemen. Je brein besteedt simpelweg meer energie aan het reguleren van je lichaamstemperatuur, waardoor er minder overblijft voor complexe denktaken. Wie weleens in een snikhete zolderkamer heeft geprobeerd te studeren, herkent dit onmiddellijk.
De herfst wordt door veel experts beschouwd als het meest productieve seizoen. De temperatuur is aangenaam, de extreme hitte is voorbij en er is nog voldoende daglicht om je energieniveau op peil te houden. Bovendien vallen september en oktober samen met een natuurlijk “nieuw begin”: het schooljaar start, projecten worden opgestart en na de zomervakantie voelen mensen zich uitgerust.
Dat uitgerust zijn is trouwens cruciaal. Uit eerder onderzoek blijkt dat vakanties een aantoonbaar positief effect hebben op je latere prestaties. Wil je meer weten over hoe dat precies werkt? Lees dan eens waarom pauzes je beter laten presteren. Die herfstfocus is dus deels te danken aan de rust die je in de zomer hebt opgebouwd.
Het werkgeheugen presteert in deze periode op zijn best. Complexe taken zoals strategisch plannen, analyses maken of langdurig studeren gaan je in oktober makkelijker af dan in juli. Slim om daar rekening mee te houden als je een cursus of opleiding wilt starten.
Dan de winter. De dagen zijn kort, het is vroeg donker en je lichaam schakelt bijna letterlijk in een energiebesparende modus. De verhoogde melatonineproductie maakt je slaperig, en een gebrek aan zonlicht kan bij sommige mensen zelfs leiden tot een winterdepressie. Dat is funest voor je concentratie.
Toch is de winter niet per definitie verloren tijd. Juist omdat er buiten weinig te beleven valt, kun je binnenactiviteiten extra aandacht geven. Tips om je focus in de donkere maanden te verbeteren:
Interessant genoeg verandert er in de winter ook iets met je dromen. Je brein is actiever tijdens de REM-slaap, wat invloed heeft op hoe uitgerust je je voelt. Daar lees je meer over in het artikel over de link tussen seizoenen en je droomleven.
Nu je weet dat je concentratie door het jaar heen schommelt, kun je daar slim op inspelen. Plan intensieve projecten en studieperiodes bij voorkeur in het najaar. Gebruik de lente voor creatief werk en brainstormsessies, want je brein staat dan open voor nieuwe impulsen. Reserveer de zomer voor lichter werk en het opbouwen van energie. En bescherm je focus in de winter door bewust om te gaan met licht en slaap.
Het helpt ook om vooruit te plannen. Bekijk op het volledige jaaroverzicht wanneer feestdagen en vakanties vallen, zodat je weet in welke weken je ongestoord kunt doorwerken. Benieuwd welke week het nu is? Dan kun je meteen inschatten in welke seizoensfase je brein zich bevindt.
Je concentratie is geen vaststaand gegeven. Het is een ritme dat meebeweegt met de natuur. Wie dat ritme leert herkennen, haalt meer uit elke maand van het jaar. Dus de volgende keer dat je jezelf betrapt op dagdromen in juli of geeuwend achter je bureau zit in december: weet dat het niet aan jou ligt. Het ligt aan het seizoen. En daar kun je iets mee.
Als je dit resultaat opslaat, kun je het later terugvinden in je account.